آبگرم های معدنی سرعین
 

چشمه ای که گرمای آن بالاتر از اندازه های متعارف و نوعاً دارای برخی نمک ها و مواد معدنی است و گاه اثر درمانی نیز دارد . این نوع آب ها که از اعماق زمین سرچشمه می گیرد و معمولاً از شکاف های سطح زمین با فشار بیرون می تراود. از لحاظ منشأ دو نوع آبگرم تشخیص داده شده است:

  1. آبگرم های سطحی : که از روی زمین سرچشمه گرفته و نخست حرارت طبیعی دارند، اما پس از فرو رفتن در زمین و گذشتن از لایه های گوناگون آن و گرفتن گرمای آنها و حلّ برخی مواد کانی این لایه ها در خود، از راههای دیگری به سطح زمین باز می گردند.
  2. آبگرم های عمقی : که غالباً از بخار خمیره ی سنگ های سوزان درون پوسته زمین ناشی می شود. عمق آبگرم ها نوع اول به ۳۰۰۰ متر و نوع دوم گاه به ۲۰۰۰۰ متر می رسد.

گرمای این آب ها وابسته به عمق و سرعت بالا آمدن آنها و گاه دمای آنها به ۱۰۰ درجه ی سانتی گراد می رسد.

چشمه های آبگرم در سراسر ایران و به ویژه در دامنه کوههای البرز و زاگرس و سبلان پراکنده اند و بسیاری از آبادی ها به علت داشتن این گونه چشمه ها، شهرت و اهمیت یافته و آبگرم نام گرفته اند.

برخی از این آب ها به علت دربرداشتن پاره ای مواد شیمیایی دارای رنگ،بو یا مزه خاصی می شود. برخی ترکیب های گوگرد (سولفور و سولفاد ) به آب رنگ شیری یا آبی می دهند، و آبی که ئیدروژن سولفوره داشته باشد، بوی تخم مرغ فاسد دارد.

آبگرم های دارای ترکیب های آهن، رنگ سرخ یا اُخرایی و مزه ی گس دارند.نمک های دیگر ، مانند کلرورسدیم ( نمک طعام ) و یدورسدیم آب را شور یا تلخ می سازند.

آبگرم در گویش های مختلف ایرانی به صورتهای گوناگون نامیده می شود:

فارسی : ( گرم او ) ( گرماب ) ( آب گرمک ) ( آبگرمه )

کردی : ( گرمو ) ( گراو ) ( گر )

لری : گرو

اراکی : گرّو

آذری : ایستی سو

برخی آبگرم ها بر اساس ترکیبات خود نامیده می شوند، مانند ( آب گوگردی، آب کبریتی ، گندو ) که حاوی ترکیبات گوگرد می باشند.

برخی دیگر بر پایه رنگ آنها مانند : ( قره عین ( سیه چشمه) در چالدران ، آب سیاه در رامسر ، ساری سو در سرعین ).

نامگذاری برخی دیگر از این چشمه ها با توجه به خاصیت درمانی آنها صورت یافته است، مانند : اعصاب سوئی در سرعین ، آب شفا در محلات .

برخی دیگر از این چشمه ها بر پایه اشتهار یا اختصاص به درمان یک بیماری مشخص نامگذاری شده اند، از جمله : قوتور سوئی برای درمان بیماری گال یا جرب ، در محلات. آب کچلی و آب مفاصل سردابه در اردبیل برای درمان یرقان سودمند می باشند.

شناخت خواص درمانی آب های گرم و معدنی و بهره گیری از آنها پیشینه ای بسیار کهن دارد ، به طوری که زمان آغاز این امر به درستی روشن نیست ، چنین می نماید که ساکنان مناطق پیرامون چشمه های آبگرم در نتیجه آزمونهای مکرّر به خواص این آبها پی برده اند، امّا ظاهراً نخستین پزشکی که درباره فواید و خواص برخی آبهای معدنی رساله نوشته و استفاده از آنها را برای درمان بیماری ها تجویز کرده، انتیلوس جلیب یونانی صده دو میلادی بوده است. در نوشته های جغرافیایی و تاریخی قدیم به برخی چشمه های مشهور آبگرم در سرزمین های اسلامی و خواص درمانی آنها اشاره شده است.

ابن فقیه از برخی آبگرم های همدان مانند اروند ، لوندان ، دارفین ، داربنهان،آب آست، عبدالله آباد نام می برد و از اثر درمانی آنها بر روی نقرس و بادهای مزمن سخن می گوید.

ابودلف از چشمه های آبگرم زراوند نام برده و آن را التیام بخش دملها و زخمهای بدن شکستیگی استخوان خوانده است.زکریای قزوینی در آثار البلاد از این آبگرم در درمان بخش جزام یاد می کند.

تقدس چشمه های آبگرم :

چشمه ها از کهن ترین روزگاران مورد تقدس مردمان بوده و گاه نیز وسیله تقرب به خدایان شمرده می شده اند. در فرهنگ ایران باستان نگهبانی آب رود ها و چشمه ها و افزاش آب آنها بر عهده ناهید ( الهه آب ) بوده است.

حفظ احترام آب و به ویژه پاکیزه نگاهداشتن چشمه ها وظیفه ای وجدانی به شمار می رفت و آلوده ساختن آب و افکند چیزهای پلشت در چشمه ها گناه بود.

در فرهنگ اسلامی نیز آب عمده ترین پاک کننده و مورد احترام است ، برخی چشمه های آبگرم به علت خواصّ درمانی، حرمت و تقدس بیشتری یافته اند.

برخی از آبگرم ها در ایران به نام امامان و دیگر مقدسین به ویژه به نام علی بن ابی طالب (ع) و علی بن موسی الرضا (ع) شهرت یافته اند. این گونه چشمه ها کرامتی از این بزرگان بوده و به همین علت متبرّک و شفابخش شمرده می شود.

چشمه « آب علی » در دره ی آه در ۱۰ فرسنگی شمال شرق تهران، « چشمه علی » در نزدیکی روستای آستانه مشهد، « حوض امام رضا » در ورتون اصفهان از این جمله اند. همچنین در نزدیکی فریمان مشهد چشمه آبگرم مشهوری به نام « شاهان گرمابی » وجود دارد که از کرامات امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (ع) به شمار آمده است. یکی از مهمترین انگیزه سفر توریستها به شهر سرعین آبگرم ها و آب درمانی می باشد. در این قسمت از متن بعد از توضیحات کامل در مورد آبگرم به معرفی برخی از این آبگرم ها می پردازیم

آب گرم گاومیش گولی

پر آب ترین چشمه گرم سرعین است و استخری در ابعاد ۳۰×۲۵ متر برای آن ساخته شده است، آبگرم از چند نقطه کف استخر با گاز خارج می شود و از مجرای ضلع شرقی خارج می گردد این ناحیه را رسوب های آبرفتی دوران چهارم پوشانیده و در بعضی نقاط آثار فعالیتهای آتشفشانی به چشم می خورد.از نظر کیفی در ردیف آب های کلرو بی کرنباته کلسیک و سریک قرار دارد که دارای مقادیری سولفات نیز هست، آب آن کمی ترش ، بیرنگ بوده واندکی بوی سولفوره هیدروژن دارد



دمای آب : 45 درجه سانتیگراد

PH:8.5

آبدهی : ۷۵۰ مترمربع در ثانیه است

آبگرم قرسو سرعین

قره سو به فارسی یعنی آب سیاه برای این چشمه دو حوض ساخته اند ، اندازه حوض ها ۳/۵×۵ بوده و آب گرم از حوض اول به حوض دوم می ریزد. این حوض را با دیواری بلند محصور کرده اند، از آنیون های مهم آن سولفات ، کلرور ، بیکربنات و از کاتیون های قابل توجه آن سدیم ، پتاسیم و منیزیم می باشد.
دما: 45 درجه سانتیگراد
PH=6
آبدهی آن ۵/۳ لیتر در ثانیه به صورت دائمی می باشد،

آبگرم ژنرال

در حوضی دایره ای شکل به قطر ۲/۵ متر آب گرم وارد می شود و از مجرایی خارج و به دره ی سرعین ریخته، با فاضلاب تمام چشمه های آبگرم مخلوط شده و نهر بزرگی را تشکیل می دهد و به طرف روستای گنزق جریان می یابد. آب آن کمی ترش مزه و بیرنگ می باشد. آنیون های آن کربنات، کلرور، سولفات و کاتیون های آن سدیم، پتاسیم، منیزیم و کلسیم می باشد.

دما : 44 درجه سانتیگراد

PH : 6
 
  آبدهی آن ۵/۵ لیتر در ثانیه